Goede en rijke leerling leeromgeving

Hoe een goede en rijke leerling leeromgeving dieper leren faciliteert.

Het onderwijzen in zaakvakken maakt een enorme ontwikkeling door.

Niet langer frontaal klassikaal boek – plaatje – praatje – verwerking, maar steeds vaker worden leerlingen uitgedaagd om verantwoordelijkheid te nemen in prachtige en rijke leeromgevingen gecreëerd door diverse uitgevers.

Toch rijst de vraag: Hoe help je leerlingen optimaal om deze informatie te structureren en in samenhang te zien?

De oplossing? Werk thematisch, zorg voor goede begeleiding en zorg dat de opdrachten zelf al diep leren vereisen. Het gaat je als leerkracht namelijk niet om het leren stampen van feiten, maar meer om hen te dwingen kritisch na te denken en verbanden te leggen.

Waar moet je beginnen?

Het vertrekpunt zijn de leerdoelen. Leerdoelen die hogere-orde denkvaardigheden beschrijven, zoals onderzoeken, kritisch denken of creatief zijn. In een omgeving waar thematisch wordt gewerkt, werken leerlingen steeds samen, ondanks het feit dat ze niet altijd even afhankelijk van elkaar zijn.

Het creëren van samenhang

– Werk thematisch en besteed voldoende tijd aan het thema om de diepte in te gaan (verschillende lessen in enkele weken).

– Koppel aan dit thema leerdoelen (denk aan een combinatie van hogere-orde denkvaardigheden en kennis) en opdrachten. Dus in de geschiedenisles zorg je voor meerwaarde (lees: dieper leren) als de leerlingen bijvoorbeeld bronnenonderzoek doen en samenwerken, terwijl ze kennis opdoen over het thema.

– Kijk vooruit. Probeer van tevoren af vragen wat je wilt bereiken, wat is het doel. Wil je de leerlingen vooral motiveren om complexe stof beter te begrijpen? Dan moet kennis een prominente plek krijgen in de opdrachten. Als je ze juist wilt laten kennismaken met een manier van werken die in vervolgonderwijs of beroepspraktijk noodzakelijk is, dan is het verstandig om samen te werken met een echte opdrachtgever of begeleiders uit de praktijk.

Leerlingen voeren de meeste diepe leeractiviteiten uit als er samenhang is binnen de onderwijsleersituatie, wat diep leren bij voorbaat onvermijdelijk maakt. Opdrachten sluiten dan aan op de leerdoelen, zijn complex en vereisen dat leerlingen zelf kennis opbouwen. Ze moeten bijvoorbeeld kritisch nadenken over de haalbaarheid van een product dat ze moeten ontwikkelen of informatie uit diverse bronnen structureren.

Procesbegeleiding

-Begeleid proactief: geef duidelijke opdrachten waarmee leerlingen zelfstandig aan de slag kunnen, bewaak de voortgang, stel vragen die ze aan het denken zetten en geef feedback op hoe het leerproces verloopt.

-Ontwerp goede ‘steigertjes’ (scaffolds   – steeds een trapje hoger) om leerlingen te ondersteunen. Werk bijvoorbeeld met tussenproducten of mijlpalen, check onderzoeksvragen die leerlingen opstellen en creëer een modus waarin je de voortgang controleert. Streef niet meteen naar perfectie: het kost tijd en soms meerdere verbeterrondes om passende steigertjes te ontwikkelen.

-Maak een inschatting van de moeilijkheidsgraad van de leerstof. Bij complexere leerstof (bijvoorbeeld conceptuele kennis) hebben leerlingen meer ondersteuning nodig, in de vorm van opdrachten, materialen of begeleiding.

-Sta stil bij de startsituatie. Welke vaardigheden moeten je leerlingen beheersen voordat ze aan de opdracht beginnen. Zijn ze bijvoorbeeld gewend aan (online) samenwerkend leren? Kunnen ze de kwaliteit van online bronnen al op waarde schatten? Hebben ze ervaring met verslagen schrijven of presenteren? Wanneer ze die vaardigheden nog niet beheersen, hebben ze begeleiding nodig. Dat kost tijd, maar je kunt het ook zien als investering voor volgende opdrachten.

-Ook al bedenk je een onderwijsleersituatie speciaal om leerlingen te motiveren, ga ervan uit dat dit niet (meteen) bij alle leerlingen lukt. Spreek leerlingen die zich niet inzetten daar wel op aan, ook – of juist – als je eigenlijk vooral zelfsturing van ze verwacht.

-Er zijn verschillende succesvolle manieren om leerlingen aan te zetten tot diep leren. Een opdracht kan zo authentiek zijn dat leerlingen echt gemotiveerd worden om zelfstandig aan de slag te gaan.

In groep 8 introduceerde ik zo’n 10 jaar geleden het businessproject, waarbij leerlingen een onderneming starten. Ze schreven zelf een businessplan en presenteerden deze aan een werknemer van de Kamer van Koophandel, om vervolgens een zelfgemaakt product of dienst te verkopen. Vanuit de intrinsieke motivatie die groeide bij de leerlingen, ontwikkelden ze gaandeweg allerlei vaardigheden waarin diep leren een rol speelt: een probleem oplossen en onderzoeken bijvoorbeeld. In andere gevallen zijn de opdrachten zo slim samengesteld dat leerlingen dankzij het materiaal en de goede begeleiding vooral (complexe) kennis ontwikkelen. Ze ontdekken bijvoorbeeld met behulp van puzzelopdrachten en bronnen zelf wetmatigheden in elektriciteit. De leraar coacht en stelt vragen en zorgt er zo voor dat de leerlingen vooruit kunnen. Als je het zo aanpakt en diep leren ‘verpakt’ in de opdrachten hoeft aandacht voor diep leren geen extra tijd te kosten.

Dwingende diepte

De opdrachten die je leerlingen geeft, moeten diep leren vereisen. Zorg voor praktische opdrachten bij een bestaand of toekomstig probleem. Bijvoorbeeld het ontwerpen van een oplaadpaal voor elektrische auto’s, waarbij ze elektrotechnische wetmatigheden konden toepassen. In deze opdracht moesten de leerlingen automatisch ook relaties leggen, informatie structureren, kritisch nadenken en leerstof inzetten. Laat leerlingen zelf puzzelen met de leerstof.

Doordat ze vooral zelfstandig informatie verwerken, kunnen de lessons learned gemakkelijk ondergesneeuwd raken. Maak opgedane kennis en vaardigheden daarom voor leerlingen expliciet en laat ze zich bewust worden van wat ze door de opdracht bijgeleerd hebben. Benoem centrale begrippen en zorg dat leerlingen die kunnen beschrijven. Laat ze reflecteren op hun nieuwe vaardigheden.

Zet 360 graden feedback in: laat leerlingen, begeleiders, ouders bijvoorbeeld naar de ideeën of tussenproducten kijken. Hierdoor worden ze kritisch op hun eigen en andermans werk en leggen ze nieuwe relaties of structureren ze ideeën anders.

Bent u ook op zoek naar functionele ICT voor het PO?

Betaalbaar | Modern | Flexibel | Veilig | Zonder beperkingen